«Aral System» — Арал теңізінің тартылуын мониторингтеуге және бүкіл Арал өңірінде шаңды дауылдар туралы ерте ескертуге арналған жалпыға ашық сервис. Қамтуы — жағалау мен құрғаған түп орналасқан үш елдегі 10 елді мекен: Өзбекстан, Қазақстан, Түрікменстан. Теңізге суды тағдыры екі бөлек екі өзен әкеледі: Әмудария тартыла беретін Үлкен (Оңтүстік) Аралды қоректендіреді, ал Сырдария — Көкарал бөгеті қалпына келтірген Кіші (Солтүстік) Аралды. Өзендердің өзі бассейннің жоғарғы жағынан — Тәжікстан мен Қырғызстан тауларынан бастау алады. Жүйе ашық спутниктік және модельдік деректерді, ML-болжамдарды (PM10, айдын ауданы, аномалиялар) және детерминделген фолбэгі бар аналитикалық LLM-шолуды біріктіреді.
- Ашық деректер
- Өзіндік ML-модельдер
- AI-интерпретация
Ескертпе. Бұл — демонстрациялық жоба, ресми ескерту жүйесі емес. Деректер ашық модельдік дереккөздерден келеді және жердегі өлшеулерден өзгеше болуы мүмкін. Қауіпсіздікке қатысты шешімдер үшін ресми гидрометеорология және азаматтық қорғау қызметтеріне сүйеніңіз.
| Деректер | Дереккөз | Ескертпе |
|---|---|---|
| PM10 / PM2.5 / dust / AOD | Open-Meteo Air Quality API (CAMS) | 10 / 31 тәул. |
| Wind, temperature, humidity, precipitation, soil moisture | Open-Meteo Forecast API | — |
| Amu Darya & Syr Darya discharge (m³/s) | Open-Meteo Flood API (GloFAS) | Амударья · у Нукуса · Сырдарья · у Казалинска |
| Climate projection to 2050 | Open-Meteo Climate API (CMIP6) | MRI_AGCM3_2_S |
| Sea mirror area 2005–2018 | Landsat · open-data-kazakhstan | Open dataset |
| Coastlines and contours | Natural Earth | Vector contours |
- PM10 статустары. Шектер: бақылау 55-ден, ескерту 155-ден, дабыл 355 µg/m³-ден басталады. Таспадағы оқиға ingest кезінде автоматты түрде жасалады — «ескерту» статусынан бастап.
- ML PM10 болжамы. Сағаттық ауа сапасы тарихына негізделген, сенімділік дәлізі бар қысқа мерзімді модель; аномалиялар — сол тарихтағы ауытқуларды анықтау (Isolation Forest).
- Теңіз ауданы. Тарих — Landsat бойынша, 2030 жылға дейінгі болжам — белгісіздік дәлізі бар регрессия; картадағы контур — тірек геометриялар арасындағы иллюстрациялық интерполяция.
- Шаң қаупі. Құрғаған түптің топырақ беткі қабатының ылғалдылығы 0.08 м³/м³-ден төмен болса, «құрғақ түп» саналады — қатты желде тұзды шаңның көтерілу қаупі артады.
- Ағын → аудан. Өзен ағыны мен теңіз ауданы арасындағы байланыс гидрологиялық есептеу ретінде емес, қауіп факторы (нарратив) ретінде көрсетілген: Әмудария → Үлкен Арал (тартылу), Сырдария → Кіші Арал (Көкарал бөгеті арқасында қалпына келу).